Chisankho cha pulezidenti wa Zambia cha 2026
Chisankho cha 2026 cha pulezidenti wa Zambia chinachitikira ku Zambia pa 13 Ogasiti 2026 kuti asankhe Purezidenti wa Zambia. Purezidenti wa United Party for National Development (UPND) Hakainde Hichilema yemwe ali paudindo wake ndi mnzake wotsatizana naye, wachiwiri kwa purezidenti Mutale Nalumango, adasankhidwanso kukhala paudindo kachiwiri. Adagonjetsa tikiti ya National Reconciliation Party for Unity and Prosperity (NRPUP) ya Brian Mundubile ndi Makebi Zulu. Hichilema wapambana ndi 60% ya mavoti, pomwe Mundubile wapeza 38% ya mavoti onse ovomerezeka omwe aperekedwa.[1][2]
Hichilema adasankhidwa kukhala woyimira chipani cha UPND popanda wotsutsa pamsonkhano wa chipani pa 12 Epulo 2026.[3][4] Pakadali pano, otsutsa akuluakulu Tonse Alliance,[5] yomwe idakhazikitsidwa mu Novembala 2024 ndi cholinga chochotsa UPND m'boma, idasankha Brian Mundubile kukhala woyimira chipani chake cha purezidenti mu Januwale 2026.[5] Poyamba Mundubile ankayembekezeredwa kupikisana pa chisankhocho motsatira tikiti ya FDD, koma pambuyo pake mgwirizanowu unasankha NRPUP kukhala chipani chomwe angapikisane nacho. Pambuyo pake adasiya tikiti ya FDD ndipo adalemba kusankhidwa kwake kukhala purezidenti pansi pa tikiti ya NRPUP.[6]
Chisankhochi chinayamba kutsutsidwa ndi anthu 14. Komabe, Xavier Chungu wa Liberal Democratic Party adachotsa udindo wake ali m'ndende atatha milungu ingapo m'ndende[7] komanso kusatha kuchita kampeni.[8][9] Electoral Commission of Zambia yalengeza mwalamulo kuti yachoka pa 12 Ogasiti, tsiku limodzi kuvota kusanachitike. Popeza mapepala ovotera anali atasindikizidwa kale, ECZ inanena kuti mavoti omwe adaperekedwa kwa Chungu sadzawerengedwa ngati mavoti ovomerezeka. Osankhidwa ena anali Harry Kalaba wa Citizens First, Fred M'membe wa Socialist Party, Given Katuta Mwelwa monga Kelvin Bwalya wodziyimira pawokha wa Zambia Must Prosper, ndi Brian Mushimba wa Organised People's Party.[10]
Chisankho cha purezidenti chinachitika nthawi imodzi ndi zisankho za Nyumba Yamalamulo ndi maboma am'deralo monga gawo la Chisankho Chachikulu cha 2026. Purezidenti adasankhidwa pogwiritsa ntchito dongosolo la magawo awiri, ndipo gawo lachiwiri limafunika ngati palibe wopikisana naye amene adalandira mavoti opitilira 50%.[11] Hichilema adadutsa malire mu gawo loyamba, kupambana chisankho china popanda kubwerezanso. Bungwe Loona za Chisankho layimitsa kwakanthawi kuwerengera mavoti pa 14 Ogasiti pambuyo pa ziwopsezo ndi ziwopsezo zomwe zanenedwa kwa ogwira ntchito pa chisankho, kuwerengerako kusanayambikenso.[12]
Pambuyo polengeza zotsatira pa 18 Ogasiti, Hichilema adathokoza ovota chifukwa chothandizira, pomwe Mundubile adakana zotsatirazo ndipo adati iye ndi chipani chake adzatsutsa zotsatirazo kudzera m'njira zovomerezeka[13][14] akunena zachinyengo pa mavoti pampikisano womwe unapatsa Purezidenti Hakainde Hichilema nthawi yachiwiri muulamuliro.[15]
Zotsatira za Chisankho
[Sinthani | sintha gwero]Kuwerengera Mavoti
[Sinthani | sintha gwero]Pa 14 Ogasiti, Khomishoni Yachisankho ya Zambia (ECZ) idayimitsa kwakanthawi kuwerengera ndi kulengeza zotsatira pambuyo pa malipoti a chiwawa kwa ogwira ntchito yovota komanso kuba mapepala ovota okhala ndi zilembo m'malo ena.[16] Kuyimitsaku kunachotsedwa tsiku lomwelo pambuyo poti ECZ yanena kuti chiwopsezo cha chitetezo chathetsedwa, ndipo kuwerengera ndi kulengeza zotsatira kunayambiranso.[17][18] Zotsatira kuchokera m'madera onse pambuyo pake zidaphatikizidwa mu chiwerengero cha dziko lonse.[19]
Kupempha kwa Mundubile kuti apambane koyambirira
[Sinthani | sintha gwero]Ngakhale kuti kuwerengera anthu kunayimitsidwa pa 14 Ogasiti, woyimira chipani chotsutsa Brian Mundubile anati wapambana chisankho.[20] Iye anagwiritsa ntchito mawu ake pa Parallel Voter Tabulation (PVT) ya kampeni yake, yomwe anati idachokera ku zotsatira zomwe adalandira kuchokera ku malo ovotera ndi malo okwana anthu ambiri mdziko lonselo.[21][22] Mu mawu ake, Mundubile adati zotsatira zomwe zidasonkhanitsidwa kudzera mu PVT ya chipani chake zikuwonetsa kuti wapambana chisankho.[23] Panthawiyo, ECZ inali isanalengeze wopambana ndipo inali ikutsimikizira ndikulemba zotsatira kuchokera m'maboma 226.[24]
George Chisanga, wolankhulira purezidenti wa Tonse, pambuyo pake adati Mundubile "sanadzilengeze yekha wopambana", koma adapereka zake Chiwerengero chofanana cha kampeni chikusonyeza kuti anali patsogolo.[25][26]
Chilengezo
[Sinthani | sintha gwero]Bungwe la Electoral Commission of Zambia linalengeza kuti purezidenti Hakainde Hichilema ndiye wopambana pa chisankho cha purezidenti pa 18 Ogasiti 2026. Hichilema, yemwe ankafuna nthawi yachiwiri ndi Mutale Nalumango monga woyimira naye, anagonjetsa Brian Mundubile wa National Reconciliation Party for Unity and Prosperity (NRPUP). Iye adapambana ndi mavoti opitilira 1,109,109 ndipo adalandira mavoti opitilira 50% a mavoti ovomerezeka, kupewa kuzungulira kwachiwiri.[27][28]
Hichilema adapambana voti ya purezidenti m'maboma 124 mwa 226, pomwe Mundubile adatsogolera mu 102. Zotsatirazi zidapatsa Hichilema chigonjetso chachiwiri motsatizana cha purezidenti atagonjetsa Edgar Lungu mu 2021 presidential election.[29] Mavoti okwana 5,028,606 adaponyedwa kuchokera kwa ovota olembetsedwa 8,786,300, zomwe zidapangitsa kuti anthu ambiri abwere ku 57.23%. Mwa mavoti omwe adaponyedwa, 4,902,050 anali ovomerezeka ndipo 126,556 adakanidwa.[30]
Mundubile adakana zotsatirazo ndipo adati iye ndi chipani chake adzatsutsa kupambana kwa Hichilema kukhothi, ponena kuti panali kusatsatira malamulo ndi chinyengo pazisankho.[31]
Zotsatira zovomerezeka
[Sinthani | sintha gwero]| Candidate | Running mate | Party | Votes | % | |
|---|---|---|---|---|---|
| Hakainde Hichilema | Mutale Nalumango | UPND | 2,965,326 | 60.49 | |
| Brian Mundubile | Makebi Zulu | NRPUP | 1,856,217 | 37.87 | |
| Harry Kalaba | Moses Mawere | Citizens First | 19,070 | 0.39 | |
| Kelvin Bwalya | Milner Katolo | Zambia Must Prosper | 17,078 | 0.35 | |
| Fred M'membe | Dolika Banda | Socialist Party | 12,194 | 0.25 | |
| Given Katuta | John Nyirenda | Independent | 7,574 | 0.15 | |
| Given Chansa | Harrison Chewe | Movement for Economic Emancipation | 6,650 | 0.14 | |
| Brian Mushimba | Andyford Banda | Organised People's Party | 6,269 | 0.13 | |
| Richard Silumbe | Kaela Kamwenesha | Leadership Movement | 3,304 | 0.07 | |
| Howard Kunda | Chipo Miyoba | Zambia Wake-Up Party | 2,561 | 0.05 | |
| Ackim Njobvu | — | Democratic Union | 2,496 | 0.05 | |
| Richwell Siamunene | — | New Focus Party | 1,963 | 0.04 | |
| Daniel Pule | — | Christian Democratic Party | 1,348 | 0.03 | |
| 0 | 0.00 | ||||
| Total | 4,902,050 | 100.00 | |||
| Valid votes | 4,902,050 | 97.48 | |||
| Invalid/blank votes | 126,566 | 2.52 | |||
| Total votes | 5,028,616 | 100.00 | |||
| Registered voters/turnout | 8,786,300 | 57.23 | |||
| Source: Zambia Decides[32] | |||||
Zolemba
[Sinthani | sintha gwero]- ↑ Zimba, Jacob; español, MOGOMOTSI MAGOME Leer en (2026-08-18). "Purezidenti wa Zambia Hakainde Hichilema walengezedwa kuti wapambana chisankho chomwe chinali ndi mavuto". AP News (in English). Retrieved 2026-08-20.
- ↑ "Purezidenti wa Zambia Hakainde Hichilema wapambana nthawi yachiwiri". Al Jazeera (in English). Retrieved 2026-08-19.
- ↑ "Purezidenti Hakainde Hichilema adasankhidwa popanda wotsutsa kukhala woyimira chipani cha UPND mu 2026. - Mwebantu" (in English). 2026-04-13. Retrieved 2026-08-19.
- ↑ "HH Adasankhidwa popanda wotsutsa ngati woyimira chipani cha UPND". ZNBC.com. Epulo 12, 2026. Check date values in:
|date=(help) - 1 2 Beardsworth, Nicole (2026-08-10). "Zambia votes: ndani ndani ndipo ndi nkhani ziti zomwe zikuyambitsa zisankho?". The Conversation (in English). Retrieved 2026-08-19.
- ↑ Jere, Shadreck (2026-05-16). "Mundubile wasiya tikiti ya FDD, kuti alembe kusankhidwa pansi pa NRPUP". Zambia: News Diggers! (in English). Retrieved 2026-08-19.
- ↑ "Mkulu wakale wa Zachitetezo ku Zambia Xavier Chungu waimbidwa mlandu wokhudza kuulutsa nkhani zachinsinsi za boma - Mwebantu" (in English). 2026-06-03. Retrieved 2026-08-19.
- ↑ "Woyimira Purezidenti Womangidwa Xavier Chungu Wachoka ku Mpikisano, Akuvomereza Mundubile". MUVI TV (in English). Retrieved 2026-08-19.
- ↑ "XAVIER CHUNGU AKUPEREKEDWA KU KHOTI LAMKULU KUTI AWERENGEDWE MU MLANDU WA CHITETEZO CHA BOMA – National Prosecution Authority" (in English). Retrieved 2026-08-19.
- ↑ "Elections in Zambia: 2026 General Elections". www.ifes.org (in English). Retrieved 2026-08-19.
- ↑ Machenheimer, Sabine (9 Disembala 2015). "Chisankho cha 2016 chomwe chidamenyedwa kwambiri chikanawonjezera chiopsezo cha chiwawa m'deralo ndikuyika kukakamiza mapulani a kuwononga ndalama ku Zambia". Janes (in English). Archived from the original on 8 Epulo 2016. Retrieved 2021-02-14. Check date values in:
|date=and|archive-date=(help) - ↑ "Zambia yaimitsa kuwerengera mavoti pambuyo pa ziwawa za chisankho". Africanews (in English). 2026-08-14. Retrieved 2026-08-19.
- ↑ "Mtsogoleri wotsutsa ku Zambia adzatsutsa kupambana kwa chisankho cha Hichilema kukhothi". Al Jazeera (in English). Retrieved 2026-08-20.
- ↑ Report, The Africa (2026-08-20). "Mundubile atengera kupambana kwa Hichilema kukhothi pamene mikangano ku Zambia ikukulirakulira". The Africa Report (in English). Retrieved 2026-08-20.
- ↑ "Mtsogoleri wotsutsa wa Zambia ayesere kusintha zotsatira za chisankho kukhothi". Sunday World (in English). 2026-08-19. Retrieved 2026-08-20.
- ↑ Ndoro, Timothy (2026-08-14). ""Stop The Count": Zambia Yayimitsa Kuvota Chifukwa cha Zonena Zachiwawa Ndi Kuba Mavoti". iHarare News (in English). Retrieved 2026-08-22.
- ↑ "Zambia yayambiranso kuwerengera mavoti pambuyo poti akuluakulu a zisankho awukira". Reuters. 14 Ogasiti 2026. Retrieved 22 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=and|date=(help) - ↑ "ECZ yachotsa kuyimitsidwa kwa kuwerengera ndi kulengeza zotsatira". Zambian Observer. 14 Ogasiti 2026. Retrieved 22 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=and|date=(help) - ↑ "Kuwerengera mavoti kuyambiranso pambuyo poti kwayimitsidwa chifukwa cha ziwawa zomwe zikunenedwa pa ogwira ntchito yovota". Nkhani za BBC. 13 Ogasiti 2026. Retrieved 20 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=and|date=(help) - ↑ "Mtsogoleri wa chipani chotsutsa ku Zambia Anena Kuti Wapambana pa Chisankho Pakati pa Malipoti a Ziwawa". Ground News (in English). 2026-08-14. Retrieved 2026-08-22.
- ↑ "Khomishoni yosankha anthu ku Zambia yaimitsa zotsatira pomwe woyimira chipani chotsutsa akuti wapambana". TUKO.co.ke. 14 Ogasiti 2026. Retrieved 22 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=and|date=(help) - ↑ Template:Tchulani nkhani
- ↑ Template:Tchulani nkhani
- ↑ Template:Tchulani tsamba
- ↑ YambaYamba, Ruth (15 Ogasiti 2026). "Mundubile sanadzilenge kuti ndi wopambana – Tonse". Zambia: News Diggers!. Retrieved 22 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=and|date=(help) - ↑ zamobserver (2026-08-17). "SINDINADZITENGEREPO KUTI NDINE WOPAMBANA PA ZISANKHO, AKUTI MUNDUBILE. - Woyang'anira wa ku Zambia" (in English). Retrieved 2026-08-22.
- ↑ "Hakainde Hichilema wapambana chisankho cha purezidenti wa Zambia kwa nthawi yachiwiri". BBC News. 18 Ogasiti 2026. Retrieved 20 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=and|date=(help) - ↑ "Purezidenti Wochirikiza Mabizinesi ku Zambia Apeza Nthawi Yachiwiri Pachisankho". Bloomberg Nkhani. 18 Ogasiti 2026. Retrieved 20 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=and|date=(help) - ↑ "Zambia General Election 2026 Presidential results". eLucive. Retrieved 20 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=(help) - ↑ "Chilengezo chilichonse cha ECZ, zolemba za zotsatira za Zambia 2026". eLucive. Retrieved 20 Ogasiti 2026. Check date values in:
|access-date=(help) - ↑ "Mtsogoleri wotsutsa wa Zambia adzatsutsa kupambana kwa Hichilema kukhothi". 19 Ogasiti 2026. Retrieved 20 Ogasiti 2026. Unknown parameter
|webusaiti=ignored (help); Check date values in:|access-date=and|date=(help) - ↑ "2026 Presidential Election Results". Zambia Decides.